Borçlar Hukuku Genel Bilgiler 2

adalet

TEMSİL

Bir şahsın maddi veya hukuki bir takım engeller sebebi ile yapamadığı hukuki işlemi, o şahsın ad ve hesabına bir başkasının yapmasına temsil denir.

Tüzel kişinin organları onun temsilcisi değil bizzat tüzel kişinin kendisi yani kanuni temsilcisidir.

Çeşitleri:

  • Yasadan kaynaklanan (veli, vasi) yasal temsil
  • Hukuki işleme dayanan iradi temsil
  • Temsilcinin kendi adına fakat temsil olunan hesabına hareket ettiği dolaylı temsil (komisyon )
  • Doğrudan doğruya temsil olunan hesabına hareket ettiği doğrudan temsil
  • Hukuki işlem ehliyeti dışında temsilcinin sezgin olması yeterli olup ergin olmasına gerek yoktur.
  • Temsil yetkisinin verilmesi herhangi bir geçerlilik şekline tabi değildir. Ancak yapılacak işlem resmi şekle bağlı ise temsil yetkisinin de aynı şekilde verilmesi gerekir.
  • Temsil yetkisi üçüncü kişilere ilan yoluyla bildirilmişse geri alındığının da aynı yöntemle ilan edilmesi gerekir. Aksi halde üçüncü kişilerin iyiniyetli kazanımları korunur.
  • Genel Yetki :
  • Genel yetkinin kapsamına giren konularda işlem yapılabilir. Yer, süre, miktar, konu, kişi bakımından sınırlama mümkündür.

Özel Yetki :

Özel yetki gerektiren işlemler;

  • Sulh
  • Uyuşmazlığın hakemde çözümlenmesini kabul etme, hakeme başvurma
  • İflas, iflasın ertelenmesi, konkordato talebi
  • Kambiyo taahhüdünde bulunma
  • Bağış
  • Taşınmazlarla ilgili ayni hak doğurucu işlemler

Avukat açısından özel yetki gerektiren işlemler;

  • Sulh olma
  • Hakimi reddetme
  • Davanın tamamını ıslah
  • Yemin teklifi
  • Yemini kabul, iade veya red
  • Başkasını tevkil
  • Haczi kaldırma
  • Müvekkilin iflasını isteme
  • Tahkim ve hakem sözleşmesi, konkordato, yeniden yapılandırma teklifi
  • Davadan veya kanun yollarından feragat
  • Karşı tarafı ibra, davayı kabul
  • Yargılamanın iadesi
  • Devlet aleyhine tazminat
  • Kişiye sıkı sıkıya bağlı davaların açılması gibi işlemlerde özel yetki gerekir.

Temsil Yetkisini Sona Erdiren Haller

  • Azil
  • İstifa
  • Sürenin sona ermesi
  • Konusuz kalması
  • Ölüm- gaiplik-ehliyetin kaybı-iflas

Yetkisiz Temsil:

Temsil yetkisinin bulunmadığı ya da yetki sınırlarının aşılması halinde yetkisiz temsilden bahsedilir.

Bu tarz hukuksal işlemler genel olarak temsil olunanı ancak icazet verirse bağlar. Ancak 3. kişi icazet vermeye veya vermemeye kadar bağlıdır.

SÖZLEŞMELERİN YORUMU

Sözleşmenin kurucu unsuru olan iradelerin anlamının ve hangi hukuksal sonuçlara yöneldiğinin araştırılıp ortaya konulmasına sözleşmelerin yorumlanması denir.

Yorum Kuralları:

  • Sözleşme hükümleri sözleşmeyi kaleme alanın aleyhine yorumlanır
  • Sözleşme sözü ve özüyle yorumlanır
  • Bir haktan vazgeçmeye ilişkin hükümler dar yorumlanır
  • Sözleşmelerin yorumlanmasında sözleşmenin tamamı dikkate alınır
  • Sözleşme öncesindeki görüşmelerden irade beyanlarının anlaşılmasında yararlanılır.

AHDE VEFA İLKESİ VE İSTİSNALARI

Sözleşme geçerli bir şekilde kurulduktan sonra, koşulların değişmesinden etkilenmeden tarafların sözleşmenin gereğini yerine getirmeleri zorunluluğunu ifade eder.

Ancak bazı durumlarda taraflara sözleşmeden rücu veya sözleşmenin uyarlanması imkanı verilmektedir.

  • Bağışlayan, bağışlamayı taahhüt ettikten sonra ekonomik durumu önemli derecede değişirse, bağışlamadan dönebilir.
  • Ürün (hasılat) kirasında, sözleşmenin kurulmasından sonra tabiat olayları nedeniyle ürün miktarında önemli düzeyde azalma meydana gelmişse kiracı kira miktarının indirilmesini isteyebilir
  • Eser sözleşmesinde önceden tahmin edilmeyen sebeplerle işi aynı ücrete yapmak mümkün değilse yüklenici ücretin artırılmasını isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir.

SÖZLEŞMELERİN UYARLANMASI

TBK’nun 138. maddesine göre sözleşmenin uyarlanması şartları;

  • Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülemeyen olağanüstü bir durumun ortaya çıkması
  • Bu durumun borçludan kaynaklanmamış olması
  • Bu durum, sözleşmenin yapıldığı sıradaki durumları, ifasının istenmesini dürüstlük kuralına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmiş olması
  • Borçlu borcunu ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır.

ÖN SÖZLEŞME

  • Ön sözleşme ya da sözleşme yapma vaadi tarafların ileride asıl sözleşmeyi yapma taahhütlerini içerir.
  • Ön sözleşmenin şekli ileride kurulacak sözleşmenin şekline bağlıdır.
  • Ön sözleşmede asıl sözleşmenin konusu belli veya belirlenebilir olmalıdır.
  • Taraflara asıl sözleşmenin yapılmasını talep etme hakkı ve borcunu yükler.
  • En çok görülen ön sözleşme şekli taşınmaz satış vaadidir. Resmi yazılı geçerlilik koşuluna bağlıdır. Noterde veya tapuda yapılabilir. Tapuya şerh verilirse herkese karşı ileri sürülebilir.

Şerhin etkisi beş yıldır.

İLAN YOLUYLA ÖDÜL SÖZÜ VERME

Bir kimsenin belli bir işin yapılması veya sonucun gerçekleşmesi amacıyla kamuya ilan vermesidir. Tek taraflı bir hukuki işlemdir.

  • İlan olmalı
  • Kişilerin yapması istenilen şey açıkça belirtilmelidir.
  • Ödül açık bir şekilde gösterilmelidir
  • Bir yarışma sonucunda ödül vaat edilmiş ise yarışmanın konusu, yarışmayı kazananın kim tarafından nasıl tespit edileceği ilanda gösterilmelidir.
  • İlan veren hukuki işlem ehliyetine sahip olmalıdır
  • Ödül sözü veren ödülü ifa ile yükümlüdür.

SOYUT (MÜCERRET) BORÇ TANIMASI

Sebebi gösterilmeden borç ikrarı geçerlidir. Örn: A kişisine 100.000 TL borçluyum.

Ancak borçlu borcun geçerli bir hukuki sebebe dayanmadığı ispat ederek ifadan kaçınabilir. İstisnası: bu borç 3. kişilere devir ve temlik edilmişse, iyiniyetli üçüncü şahıslara karşı muvazaa iddiası ileri sürülemez.

 

HAKSIZ FİİLLERDEN DOĞAN BORÇ İLİŞKİLERİ


HAKSIZ FİİLİN UNSURLARI

TBK’nun 49/1. maddesine göre hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür.

Haksız fiilin unsurları; Fiil, zarar, İlliyet bağı, hukuka aykırılık, kusur.

  1. Fiil (hareketsiz kalmak da haksız fiile sebep olabilir. Örn: Doktorun hastaya müdahale etmemesi.
  2. Zarar

Bir kimsenin arabasına çarparak zarar vermek malvarlığı zararı, kişinin yaralanmasına sebep olmak şahıs varlığı zararı

Malvarlığına yönelik zarar, maddi zarar, kişinin duygusal alanda üzüntü ve acı duymasına yol açan zarar, manevi zararı,

Kişinin doğrudan doğruya uğradığı zarar, (Örn: Arabaya çarpılması sonucu tamir masrafları) doğrudan zararı,

Dolaylı zararlar (Örn: Arabanın tamirde olmasından dolayı işe taksi ile gidip gelmek) dolaylı zararı,

Haksız fiilin üzerinde gerçekleştiği kişilerin dışında kalanların uğradığı zarar, yansıma yoluyla meydana gelen zararı (Örn: Eşini kaybeden bir eşin isteyebileceği destekten yoksun kalma tazminatı veya manevi tazminat )

Fiilen gerçekleşen zarar fiili zararı, dolaylı gerçekleşen muhtemel kazanç kaybı kazanç kaybını ifade eder.

. İlliyet bağı

Zararlı sonucu doğuran fiil ile zarar arasında uygun sebep-sonuç ilişkisinin olmasını ifade eder.

İlliyet bağını kesen sebepler

  • Mücbir sebep (önceden öngörülmesi mümkün olmayan olağanüstü olaylar)
  • Zarar görenin ağır kusuru (hafif kusur illiyet bağını kesmez).
  • Üçüncü kişinin ağır kusuru
  1. Hukuka aykırılık

Kişilerin malvarlıklarını ve canlarını koruyan emredici hukuk kurallarına aykırılık söz konusudur. Hukuka aykırılıktan bahsedebilmek için olayda bir hukuka uygunluk sebebinin de bulunmaması gerekir.

HUKUKA UYGUNLUK SEBEPLERİ

Haklı Savunma, zorda kalma, kendi hakkını koruma, rıza, üstün nitelikte özel yarar, kamu yararı, kamu yetkisinin kullanılması, vekaletsiz iş görme ve diğer hukuka uygunluk sebepleridir.

Haklı savunma

Şartları;

  • Fail veya üçüncü bir kişinin şahsına ya da malvarlığına yönelik bir saldırı olması

Saldırının haksız olması

  • Saldırının mevcut veya sona ermekle beraber tekrarlanabilecek nitelikte olması (yakın ve gerçek bir saldırı)
  • Haksız saldırı ve savunma arasında orantı olması
  • Savunma haksız fiili gerçekleştirene yönelmiş olmalı

Bu şartların oluşması halinde kişinin sorumlu tutulması mümkün değildir.

Zorda kalma (zaruret hali)

Bir kimsenin kendisinin veya üçüncü bir kişinin şahıs veya malvarlığına yönelik bir zarardan ya da tehlikeden korunmak için başka bir şahsın malvarlığına zarar vermesidir.

Şartları:

  • Faile ya da üçüncü bir kişiye ya da bunların malvarlığına yönelik bir zarar ya da derhal meydana gelebilecek bir tehlike mevcut olması.
  • Zarar ve tehlikenin kaynağının zarar gören 3. kişi olmaması
  • Mala verilen zarar ile bu zarara sebep olan zarar ve tehlike arasında orantı olması
  • kişinin malvarlığına zarar vermek dışında bu tehlikeden kurtulma imkanı olmaması
  • Zarar 3. şahsın malvarlığına verilmiş olması.

Kendi Hakkını Koruma

Şartları

  • Bir hakkın korunmasının zorunlu olması
  • Devlet kuvvetlerinin bu hakka ilişkin saldırıya zamanında müdahale imkanının olmaması
  • Kişinin zor kullanma dışında başka bir imkanının olmaması
  • Zor kullanma ile zarar arasında orantı olması

Rıza

Şartları

  • Rızanın hukuka ve ahlaka uygun olması
  • Rızanın fiilden önce verilmesi
  • Şahıs varlığına ilişkin hususlarda rıza amaca uygunluk taşıdığı ölçüde hukuka uygunluk sebebidir.
  • Rızanın yetkili kişi tarafından verilmesi
  • Kişinin tam ehliyetli olması
  • Yasal temsilcinin rızası ehliyetsiz kişinin yararına yönelik olan müdahaleler (Örn: ameliyat) için söz konusudur.
  • Üstün Nitelikte Özel Yarar
  • Zarara uğrayanın yararı ile saldırıda bulunan failin yararı çatıştığında failin korunmaya değer daha üstün nitelikte bir yararının mevcut olması
  • Kamu Yararı
  • Basın özgürlüğü sebebiyle kişiye ilişkin haber yapılması kamu yararı gereğince hukuka uygunluk sebebidir.
  • Kamu Yetkisinin Kullanılması
  • Yasal bir yetkiye dayanan ve bu yetkinin sınırları içinde kalan bir fiilin zarara sebep olması Örn: İcra memurunun haciz işlemi için evin kapısını açtırması, polisin birini tutuklaması

 

  • Vekaletsiz İş Görme
  • Bilinci kapalı bir hastanın ameliyat edilmesi hali
  • Diğer hukuka uygunluk sebepleri
  • Patent üzerinde zorunlu lisans veya 70 yıl sonra eserlerin telif hakkı gerektirmeksizin kamuya mal olması

HAKSIZ FİİLİN UNSURLARI

  1. Kusur

Haksız fiilin failinin bu fiili ve sonucu bilerek ve isteyerek hareket etmesine doğrudan kasıt, fiili bilerek isteyerek gerçekleştirmekle birlikte sonuca yönelik olarak olursa olsun mantığıyla hareket ettiği hal ise dolaylı kast olarak adlandırılır.

Eğer fail dikkatsiz, özensiz, tedbirsiz davranışı nedeniyle zarara yol açmışsa bu kusur çeşidi de ihmal (taksir) olarak nitelendirilecektir.

Kusur kast ve ağır ihmal ise ağır kusur, hafif ihmal şeklinde açığa çıkmışsa hafif kusur olacaktır.

Failin kusuru hafif ihmal ise

  • Hakimtazminattan indirim yapabilir
  • Üçüncü bir kişinin ağır kusuru zarara sebep olmuşsa kişinin verdiği zarar ile fiil arasındaki illiyet bağı kesilir.
  • Hafif ihmalden sorumlu olunmayacağına ilişkin anlaşmalar yapılabilir.

KUSURSUZ SORUMLULUK HALLERİ

Kusursuz sorumluluk hallerinde sorumluluk için, haksız fiil unsurlarından kusur hariç diğer unsurlar aranır.

Kusursuz sorumluluk halleri;

  • İstihdam edenin, ev başkanının, hayvan sahibinin özen sorumluluğu. Bu kusursuz sorumluluk hallerinde gerekli dikkat ve özeni gösterildiği veya bu dikkat ve özeni gösterilseydi bile zararın kaçınılmaz olduğu ispat edilerek sorumluluktan kurtulma mümkündür.
  • Hakkaniyet sorumluluğu
  • Tehlike sorumluluğu (Motorlu araç işletenin sorumluluğu)
  1. Hakkaniyet sorumluluğu

Şartları:

  • Ayırt etme gücüne sahip olmayan bir kişinin kusur dışında haksız fiilin tüm unsurlarını gerçekleştirmesi
  • Kişi ayırt etme gücünü kendi kusuru ile kaybetmemiş olması
  • Kişinin ekonomik ve mali açıdan tazminat ödeyebilecek bir durumda olmasıdır.
  1. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu
  • Çalışanın çalıştıranın emir ve talimatına bağlı olarak çalışması
  • Çalışanın fiilinden 3. şahsın zarar görmüş olması
  • Zararın çalışan tarafından işle ilgili olarak ve işin görülmesi sırasında verilmiş olması
  1. Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu
  • Zarara hayvanın davranışı sebep olması
  • Hayvanın bir başkasının taşınmazına girerek zarar vermesi ayrıca düzenlenmiştir. Bu durumda taşınmaz zilyedinin hayvan üzerinde hapis hakkı, zararın büyümemesine yönelik hayvanı öldürme veya etkisiz hale getirme hakkı bulunmaktadır.
  1. Ev Başkanının Sorumluluğu
  • Küçük, kısıtlı, akıl hastası olan kişiler üzerinde otorite sahibi olan bir ev başkanı olması
  • Bu kişilerin başkasına zarar vermiş olması

Yapı Malikinin Sorumluluğu

  • Bir bina veya yapı eseri (insan eliyle yapılmış bina dışındaki köprü, su bendi, baraj, havagazı, doğalgaz ve su boruları gibi yapılardır) olması
  • Ortaya çıkan zarar, yapı eserinin bozukluğundan ya da bakımındaki eksiklikten kaynaklanması
  1. Taşınmaz Malikinin Kusursuz Sorumluluğu
  • Taşınmazın taşkın kullanılmasından taşınmaz maliki kusursuz olarak sorumludur.
  1. Tehlike Sorumluluğu
  • Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur.

Beklenmedik hal sonucunda sık olarak ya da zaman zaman ağır zararlar doğurmaya elverişli ise böyle bir işletmeden bahsedilir.

  1. Motorlu Araç İşletenin Sorumluluğu
  • Karayolları Trafik Kanunu uyarınca bu sorumluluk karayolu ve karayolu sayılan yerlerde motorlu araçların sebep olduğu kazadan dolayı ortaya çıkan zararlarda söz konusudur.
  • Ölüm, vücut bütünlüğüne yönelik veya eşyaya yönelik zararlar bu kapsamdadır. Manevi zararlar veya bagajın dışında araçta taşınan şeylere gelen zararlar bu kapsama girmez.
  • Zarar trafik kazasından kaynaklanmalı
  • Zarara ya da kazaya motorlu araç sebep olmalıdır.
  • Zarar motorlu aracın işletilmesi esnasında ortaya çıkmış olmalıdır
  • Zarardan işleten ya da araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi kusursuz sorumlu olacaktır.
  • Araç hatır için verilmiş veya yolcu hatır için taşınmış olmamalıdır.

Gerçek İşleten

  • Araç sahibi
  • Aracı mülkiyeti muhafaza kaydı ile satışta sicilde alıcı sıfatı ile görünen kişi

Uzun süreli kiralamada kiracı

  • Rehinli aracı elinde tutan
  • Adına sigorta poliçesi bulunan kişi

Gerçek işleten olmayıp, işleten sayılan

Farazi işleten

  • Motorlu araçla ilgili mesleki faaliyette bulunan
  • Romorkun ya da çekilen aracın sebep olduğu zararlarda çekici
  • Yarışa katılan araçların katılımcı olmayanlara verdikleri zararlardan ötürü yarış düzenleyicileri
  • Devlet ve diğer kamu kuruluşlara ait araçların sebep oldukları zararda devlet ya da kamu kuruluşları
  • Motorlu aracı gasp eden ya da çalan kişinin araçla verdiği zararlarda gasp eden veya çalan kişi

Farazi işletendir.

Zarardan dolayı açılacak maddi tazminat davaları için zamanaşımı süresi 2 yıldır.

Davanın açılacağı mahkeme;

  • Sigorta şirketinin merkez ya da şubesinin bulunduğu
  • Sözleşmeyi yapan acentenin bulunduğu
  • Kazanın olduğu yer mahkemesidir.

 

Konunun devamı için tıklayın

https://medenigenel.com/index.php/2018/08/03/borclar-hukuku-genel-bilgiler-1/

 

İlgili Mesajlar

1
Kimler Neler Demiş?

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
0 Comment authors
Recent comment authors
  Subscribe  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
trackback

[…] Konunun devamı için tıklayın […]