İdare Hukuku Ders Notları 2

idare hukuku ders notları

İdare Hukuku Ders Notları 2

 

Yerinden Yönetim Kuruluşları

 

  • Yer Yönünden Yerinden Yönetim Kuruluşları (Yerel İdareler)
    • İl Özel İdaresi
    • Belediyeler
    • Köyler
  • Hizmet Yönünden Yerinden Yönetim Kuruluşları (Kamu Kurumları)
    • Milli Kamu Kurumları: İdari KK, İktisadi KK, Sosyal KK, Bilimsel Teknik ve Kültürel KK, Düzenleyici ve Denetleyici KK, Cumhurbaşkanlığı Ofis Başkanlıkları
    • Mahalli Kamu Kurumları: Büyükşehir Su ve Kanalizasyon İdaresi, İETT ve EGO, İl Özel İdaresi ve Belediye Şirketleri

Yerel İdareler

  • Anayasa m. 127: Mahalli – müşterek ihtiyaçları karşılama amacıyla, karar organları seçimle başa gelen ktk’lar.
  • Seçimler kural olarak beş yılda bir yapılır.
  • Karar organlarının organlık sıfatını tamamen kaybetmeleri veya kazanmaları konusundaki itirazların çözümü ancak yargı yoluyla olur. Fakat görevleri ile ilgili bir soruşturma veya kovuşturma başlatılmışsa, İçişleri Bakanlığı bu organları kesin hükme kadar geçici bir süre ile uzaklaştırabilir.

İl Özel İdaresi

  • İl Özel İdaresi Kanununa tabidir.
  • İl sınırları içerisindeki tüm coğrafi alanı kapsar. İl genel idaresinden farkı, mahalli ihtiyaçları gidermesidir. Oysa, il genel idaresinde, ülke düzeyindeki hizmetlerin gerçekleştirilmesi söz konusudur.
  • Kanunla kurulur, kaldırılırlar. Şu an 51 il özel idaresi mevcut ülkede.
  • Organları: İl Genel Meclisi, İl Encümeni ve Validir.

İl Genel Meclisi

 

  • Görüşme ve karar organıdır.
  • Üyeleri ildeki seçmenler tarafından seçilir.
  • İl genel meclisi kararlarını en geç beş gün içinde valiye gönderir. Vali, hukuka aykırılık varsa, tekrar görüşülmek üzere, yedi gün içinde geri gönderir. Valiye gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez. Genel meclisin kararında direnmesi durumunda bile vali tekrar geri gönderebilir. Şayet, geri gönderilmemişse karar, kesinleşir.
  • Görev ihmal edilir ve bu durum işlerin aksamasına sebebiyet verirse ya da il özel idaresinin göreviyle ilgisi olmayan siyasi konularda kararlar verirse, İçişleri Bakanlığının bildirisi üzerine Danıştayca feshedilir. 

İl Encümeni ve Vali

  • İl Encümeni
    • Eski ismiyle il daimi encümeni.
    • Müzakere, danışma ve karar organı.
    • Kamulaştırma kararı almak yetkilerinden biridir.
  • Vali
    • İl özel idaresinin başı ve ktk’sının temsilcisidir. En üst amirdir.
    • İl özel idaresi personelini atamak, meclis ve encümen kararlarını uygulamak gibi görevleri vardır.
    • Hak ve borç doğurucu işlemler yapabilir, davada temsil eder vb.

 

Belediye İdaresi

  • Büyükşehir ve Normal Belediyeler olarak ikiye ayrılır.
  • Normal Belediyelerde, il belediyesi, ilçe belediyesi ve belde belediyeleri mevcuttur.
  • Büyükşehir belediyelerinde, büyükşehir belediyesi ve büyükşehir ilçe belediyeleri mevcuttur.
  • Büyükşehir Belediyelerine öncelikli olarak Büyükşehir Belediye Kanunu uygulanır, hüküm yoksa Belediye Kanunu uygulanır.
  • Büyükşehir belediyesi kurulan yerlerde, köyler ve belde belediyeleri ortadan kalkmıştır, mahalle haline dönmüştür.
  • İl Özel İdaresinin aksine, coğrafi sınırlar içerisinde kalan tüm bölgeyi değil; sadece yerleşimin olduğu merkezi bölgeyi kapsar.
  • Karar organları, belediye sınırları içerisindeki kişilerce seçilir.
  • En az 5000 nüfus gereklidir. Birden fazla köy 5000 nüfusu geçiyorsa, tüm köylerin yerleşim yerlerinin merkez kabul edilen noktaya en fazla 5 km uzakta yer alması gerekir.
    • İst: İl ve İlçelerde nüfusa bakılmaksızın belediye kurulur.
  • Köyler bir araya gelerek belediye oluşturulacaksa, önce halkoylaması yapılır. Sonrasında bu İçişleri Bakanlığına vali tarafından gönderilir. CB kararıyla belediye kurulmuş olur. Artık Danıştay görüşü veya İçişleri Bakanlığının teklifi gerekmemektedir.
  • Yeni iskan vasıtasıyla bir belediye 5000 nüfus şartını sağlıyorsa CB kararıyla kurulur.
  • Belde sakinlerinin mahalli idarelerini karşılama amacıyla her türlü görev ve hizmeti yapmakla yetkilidir. Ancak, bu konuda başka bir kamu kurumu veya kuruluşu yetkilendirilmemiş olmalı.
  • Organları
    • Belediye Meclisi, genel karar organıdır. Belediye halkı tarafından seçilen kişilerden oluşur. Meclisin aldığı kararları hukuka aykırı bulan belediye başkanı, en geç beş gün içinde iade edebilir. Ama, meclis tekrar salt çoğunlukla (üye tamsayısının)tekrar kabul edilirse karar kesinleşir. Bu karara karşı, belediye başkanı, on gün içinde idari yargıda dava açabilir. Kesinleşen karar, en geç yedi gün içinde en büyük mülki idare amirine gönderilmeli. Gönderilmediği takdirde, yürürlüğe girmez. Mülki idare amiri ise ancak genel koşullar varsa (menfaat ihlali, hukuki yarar vs) İYUK’a göre iptal davası açabilir.
    • Belediye Encümeni: Belediyenin günlük işlerini ve meclisçe alınan kararları yürütür. ÖR: Kamulaştırma kararı almak ve uygulamak.
    • Belediye Başkanı: Belediye tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Doğrudan halk tarafından seçilir. Hastalık gibi sebeplerle görevini sürdürmesinin mümkün olmadığı sağlık kurulu raporuyla tespit edilir, kesintisiz yirmi günden fazla görevini terk eder, seçilme yeterliliğini kaybeder veya belediye meclisinin feshine sebebiyet verecek eylem ve işlemlere katılırsa, İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine, Danıştay kararıyla görevi sona erer.
      • Yetersizlik: Yıllık faaliyet raporlarının yetersiz görülmesi (meclis tam üye sayısının dörtte üçü), gensoru (üye tamsayısının en az üçte birinin imzasıyla başlar – karar: üye tam sayısının dörte üç çoğunluğu)

Büyükşehir Belediyesi

  • Belediyenin aksine sadece merkezi değil, tüm büyükşehir belediye sınırlarını kapsar.
  • Toplam nüfusu 750000’in üzerindeyse, kanunla ilgili il belediyeleri büyükşehir belediyelerine dönüştürülebilir.
  • Büyükşehir belediyesi, il sınırları içerisinde kalan tüm alanı kapsar. Büyükşehir ilçe belediyesi ise büyükşehir sınırları içerisinde kalan tüm ilçe belediyelerini ifade eder. Bunların sınıları da ilgili ilçenin mülki sınırlarıdır.
  • Genel görevli ve yetkili olan, büyükşehir ilçe belediyeleridir. Şayet, açık bir şekilde büyükşehir belediyesine görev verilmemişse, ilçe belediyeleri görevli sayılır.
  • Büyükşehir Belediye Meclisi: Büyükşehir Belediye Başkanı, meclisin kararlarını iade edebilir. Üye tamsayısının salt çoğunluğuyla meclis ısrar ederse, karar kesinleşir. Kesinleşen karara karşı, başkan, altmış gün içerisinde idari yargıya başvurabilir. Kesinleşmeden itibaren yedi gün içinde en büyük mülki amire gönderilmeli, aksi takdirde karar yürürlüğe girmez.
  • Büyükşehir Belediye Encümeni: Günlük işler ve yürütme.
  • Büyükşehir Belediye Başkanı: Beş yılda bir seçimle. Tüzel kişiliğin başı ve temsilcisidir. Meclisin feshine sebebiyet veren eylem ve işlemlere katılmaları durumunda, Danıştay kararıyla görevlerine son verilir.
  • Mahalle, bir tüzel kişiliği yoktur. Kurulması, sınırlarının ve isminin değiştirilmesi, belediye meclisi kararı ve kaymakamın görüşü ile valinin onayı ile olur.

Köy İdaresi

 

  • Anayasa m. 127/1
  • Köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçları için.
  • Nüfusu 150-2000 arası.
  • İl İdare Kurulu ve İl Genel Meclisinin Kararıyla İçişleri Bakanlığının kararı ile bağlı bulunduğu ilçe değiştirilebilir, ismi değiştirilebilir, köyler ayrılabilir veya birleştirilebilir.
  • Nüfus 150’nin altına düşerse, tespit edici işlem olarak, İçişleri Bakanlığını tüzel kişiliğin ortadan kalktığına karar verir.
  • Köyün mecburi işlerinin köylüler imece veya salma vasıtasıyla yerine getirmek zorundadırlar. Bu bir kamu yükümlülüğüdür.
  • Kamulaştırma kararı alabilir, vergi salabilir vs.
  • Organları:
    • Köy Derneği: Tüm köy seçmenleri
    • Köy İhtiyar Meclisi: Seçimlik ve doğal üyeler (imam, öğretmen). Kamulaştırma kararı verebilir. İmece ve salmaya karar verir.
    • Muhtar: Siyasi partiler aday gösteremez. Görev süresi beş yıldır. Devlet memurluğu ile bağdaşmaz. Maaş alırlar. Tüm işlemleri kaymakam veya valinin vesayet denetimine tabidir. Kaymakam, köy faydasına olmayan kararlarını bozabilir.
    • Köy Personeli: Katip, İmam, Korucu.

Mahalli İdare Birlikleri

  • Ktk’ya sahiptirler. Birden fazla mahalli idarenin birtakım hizmetlerini ortak yürütme amacıyla oluşturduğu kişilerdir. Kurulması, CB izni ile olur. Mevcut bir birliğe katılma ise, katılmak isteyen idare meclisinin kararı ve birlik meclisince başvurunun kabulüyle olur.
  • Organları: Birlik meclisi, encümeni, başkanı.
  • ÖR: Körfez Belediyeler Birliği, Ege Belediyeler Birliği.

Kamu Kurumları

  • Mal topluluklarını ifade eder.
  • Milli ve Mahalli Kamu Kurumları olarak ikiye ayrılır.
  • Bir kamu idaresine idari vesayet yoluyla bağlıdır. Tek başlarına mevcut olamazlar. Kendisini kuran kamu idaresine vesayetle tabidirler.
  • Sadece özgülendikleri amaçla sınırlı faaliyette bulunurlar.
  • Ancak kanunla veya CB kararnamesiyle kurulabilirler.
  • Kaldırılmalarına dair bir hüküm yok. O yüzden işlemde ve üsulde paralellik ilkesi söz konusu olur.
    • İst: Daha önce idari işlemle kurulanlar bile, ancak CB kararnamesi veya kanunla kaldırılabilirler. Çünkü, artık idari işlemle kurulamıyor.
    • İst 2: Kanunla kurulan, kararnameyle kaldırılamaz. Çünkü, kanun ve kararname aynı konuda düzenleme yapıyorsa, kanun hükmü dikkate alınır.

Milli Kamu Kurumları

  • Devlet tk tarafından kurulan ve ülke düzeyinde hizmet veren kurumlar.
    • İdari Kamu Kurumları: Klasik kamu hizmetlerini görmek için (Genel Müdürlükler genellikle, Vakıflar, Orman, Spor, Karayolları vb)
    • İktisadi Kamu Kurumları: Sermeayesinin yarısından fazlası doğrudan veya dolaylı devlet tüzel kişiliğine ait kamu kuruluş ve ortaklıkları. Devlete doğrudan ait ise sermayesi, İktisadi Devlet Teşekkülleri (%100) ve Kamu İktisadi Kuruluşları. Sermayesi başka bir KİT’e ait ise, müessese ve bağlı ortaklık söz konusudur.
      • İDT: Ziraat Bankası, Devlet Malzeme Ofisi
      • KİK: Tekel niteliğinde mal ve hizmet sunar. Devlet Havameydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü. CB kararı ile kurulurlar.
      • Müessese: %100 KİT’e ait ise.
      • Bağlı Ortaklık: Min %50 KİT’e ait ise.
      • Kamu İştirakleri: Min %15 ve Max %50 KİT’e ait ise.
  • Sosyal Kamu Kurumları: SGK (Çalışma, sağlık, emeklilik, sosyal güvenlik gibi sosyal ihtiyaçları karşılama)
  • Bilimsel, Teknik ve Kültürel Kamu Kurumları: TÜBİTAK, Üniversite, TÜBA, TSE, TRT Devlet Tiyatro GM
  • Düzenleyici ve Denetleyici Kamu Kurumları: 9 adet. Ürün ve hizmet üretmezler. Denetlerler. RTÜK, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, SPK, BDDK, EPDK, Kamu İhale Kurumu, Rekabet Kurumu, Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. İdari nitelikte karar verirler, bu kararlar idari yargıya tabidir.
  • CB Ofis Başkanlıkları: Yeni kurulmuşlardır. Ktk’ya sahiptirler. Buna rağmen, CB’nin emir ve talimat yetkisi var denmiş 1 sayılı CB Kararnamesinde.

Mahalli Kamu Kurumları

 

  • Mahalli idareler tarafından veya yasama organı tarafından kurulup mahalli idareye bağlanan ktk’lar.
  • Mahalli seviyede ve mahalli ihtiyaçlar için kurulmuşlardır.
  • Büyükşehir Su ve Kanalizasyon İdareleri: İSKİ, ASKİ vb. İlgili büyükşehir belediyesinin vesayetine tabidir.
  • İETT (İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel İşletmeleri Umum Müdürlüğü), EGO (Ankara Elektronik, Havagazı ve Otobüs İşletme Genel Müdürlüğü)
  • İl Özel İdaresi tarafından kurulan şirketler: Halk Ekmek AŞ, Hamidiye AŞ vs.

Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları

  • Belirsiz bir kavram ama kamu kurumu değildir.
  • Ktk’ya sahiptirler.
  • Ancak kanunla kurulabilirler.
  • Baro, Odalar vb.

 

 

İlgili Mesajlar

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir