İdare Hukuku Ders Notları

medenigenel.com logo

İdare Hukuku Ders Notları



İdare Kavramı

  • Genel Anlamda İdare Kavramı: Belli bir amacın gerçekleştirilmesi için kurulan örgüt veya bu amaca ulaşmak için yürütülen planlı faaliyet
    • Organik Tanım – Fonskiyonel Tanım
    • Hem Özel Hem Kamu İdaresini Kapsar
    • İdare Hukukunun Konusu: Sadece Kamu İdaresi

Kamu İdaresi vs Özel İdare

  • Amaçlar: Kamu Yararı vs Özel Yarar (Kar Elde Etmek)
  • Kamu Gücünün Varlığı
  • Kamunun Üstünlüğü vs Tarafların Eşitliği
  • Kanuna Bağlılık vs Serbestlik İlkesi
    • Kuruluş Açısından
    • Çalışma Açısından (Sözleşme tarafı seçmede irade serbestisi)

Bundan sonra, «idare» ifadesiyle kamu idaresi anlaşılacak. Özel idare değil.

Kamu Yararı Kavramı

  • Belirsiz, Esnek, Değişken
  • Kamuyu Oluşturan Kişilerin Yararlarının Toplamı Değil
  • Tamamen Bireylerin Yararlarının Dışında da Değil
  • Genellikle Çoğunluğun Yararı
  • Nitelik, nicelikten önce gelir
    • Korunması daha gerekli olan azınlığın yararı, çoğunluğun yararına önceliklidir.
    • Birden fazla kamu yararının çatışması

Kamu Gücünün Yansımaları

  • Tek taraflı işlem yapma ve kabul ettirme yetkisi
  • Kendiliğinden hareket etme yetkisi
  • Hukuka uygunluk karinesi – iptal kararına kadar geçerli ve YD kararı yoksa dava açma, idari işlem veya eylemi durdurmaz
  • Kamu mallarının haczedilemezliği, kamu alacakları için özel cebri icra üsulü
  • İflasa tabi olmama vs.
  • Keyfi Değildir – Kamu Yararını Gerçekleştirme Amaçlı; Denetime Tabi

Kamu İdaresinin Devletin Diğer Organ ve Fonksiyonlarından Ayırt Edilmesi

  • Fonksiyonel Kriter – Maddi Kriter
    • Faaliyetin tipine/türüne göre ayrım
    • Yasama – Kural Koyma faaliyeti; Yargı – Uyuşmazlıkları Çözme
    • Yürütme – Kuralları uygulama
  • Organik Kriter – Uzvi Kriter
    • Birime/merciye göre ayrım
    • Meclis – Yasama Organı; Mahkemeler – Yargı Organı
    • İdare, Yürütme Organının CB, CB Yardımcıları ve Bakanlar Dışında Kalan Kısmı ile Devlet dışındaki diğer kamu tüzel kişilikleri ifade eder

Ayrımda Esas Alınacak Kriter

  • İdare vs Yargı
    • Organik Kriter ve Fonksiyonel Kriter Birlikte
    • İdari Makamlarca Verilen Disiplin Cezaları – Fonksiyonel Olarak Yargı Ama Organik Açıdan İdari
    • Mahkemelerin Yazı İşleri gibi iç çalışma düzenine dair işlemleri
    • Sonuç: Yargı için iki kriter : Hem Yargı Organı Tarafından Hem de Uyuşmazlık Çözme
  • İdare vs Yasama
    • Organik Kriter
    • İdarenin de Genel Düzenleyici Kural Koyma Yetkisi
  • İdare vs Yürütme
    • İdare, yürütmenin alt kümesi
    • Organik Kriter ve Fonksiyonel Kriter Beraber
    • Organik: Yürütme Organının ve Diğer Kamu Tüzel Kişilerinin İşlemleri
    • Fonksiyonel: Hükümet Fonksiyonu (Anayasa Hukuku) Dışında Kalan Kısmı
      • Hükümet Fonksiyonuna Örnekler:
      • CB yardımcılarının ve bakanların atanması ve azli
      • Yürütme Organının Yasama Organıyla İlişkisi – Kanun teklifinin geri gönderilmesi işlemi
      • Yürütme Organının Yargı Organıyla İlişkisi – Anayasa Mhk’ne iptal davası açılması
      • Yürütme Organının Başka Devletlerle İlişkisi – Milletlerarası Kamu Hukuku



İdari Fonksiyonun Özellikleri

  • Amaç: Kamu Yararını Gerçekleştirmek
  • Konu: Kamu Hizmeti
  • Araç: İdari işlem ve eylemler – tek taraflı
  • Kamu Gücünün Varlığı
  • Sürekli Olması
    • Ancak aksadığında hissedilir eksikliği
  • Re’sen Harekete Geçme İlkesi
    • Talebe ihtiyaç yok
    • Herhangi bir makamın, kişinin ön izni, rızası gerekmez

 

İdare Hukukunun Tanımı

  • Yukarıda Açıklanan «Kamu İdaresi»ne uygulanan hukuk
  • Adli yargıdan farklı hukuk ve yargılama sistemi
  • Adli Rejim vs İdari Rejim
    • Ayrı Hukuk vs Ortak Hukuk
    • Ayrı Mahkeme vs Aynı Mahkeme
    • Kamu Gücü vs Eşitlik
    • Kıta Avrupası vs Anglosakson Sistem

Kamu Hukuku vs Özel Hukuk Ayrımı

  • İdare Hukuku, Kamu Hukukunun Bir Dalıdır
  • Özel Hukuk vs Kamu Hukuku Kriterleri
    • Taraflardan biri ktk
    • Kamu gücü kullanma yetkisi
  • Kategorilendirmenin Temeli
    • Kolay Öğretme
    • Rasyonel Temelden Uzak

İdare Hukukunun Kaynakları

  • Anayasa
  • Temel Hak ve Hürriyetlere Dair MA Anlaşmalar – Anayasa m. 90
  • Kanun – CB Kararnamesi – Milletlerarası Anlaşmalar
    • Kanun Yürürlük Tarihi: Kural RG Yayım Tarihi
    • CB Kararnamesi: Olağan ve Olağanüstü
      • Olağanüstü – AYM’ye aykırılık iddiası X
    • MA Anlaşmalar: Anayasa m.90 – AYM’ye aykırılık iddiası X
  • Yönetmelik : CB, Ktk ve Bakanlıklarca
  • Diğer Düzenleyici İşlemler (Genelge vs)
  • Doktrin
  • Yargı Kararları – Kural Bağlayıcı Değil
    • İstisna: İptal Kararı sadece dava taraflarına değil herkese.
    • İstisna 2: İBK kararları (Danıştay İBK tarafından, geriye yürümez, kesin hükümlere etki etmez).
    • İstisna 3: Maddi olguların tespitine dair mahkeme kararları

İdare Hukukuna Hakim İlkeler

  • Hukuk Devleti İlkesi
    • Yönetenlerin de koydukları kurallara tabi olması
    • İdari işlem ve eylemlere karşı yargı yolunun açık olması
      • İstisnaları mevcuttur: Ör: TFF Disiplin Kararlarına Karşı Tahkim Kurulu Kararları
    • İdarenin verdiği zararlardan sorumlu tutulması

İdarenin Kanuniliği İlkesi

  • Kanuni Çerçeve ve Sınırlar İçinde İşlem ve Faaliyet
  • İdari eylem veya işlemler için kanuni dayanak, yetki gerekliliği
    • Teknik anlamda kanuni dayanak zorunluluğu
    • Kanuni dayanaktan sonra idare yönetmelik vs düzenleyebilir
    • İst: CB Kararnameleri – Direkt Anayasadan yetki m.104/17 ve m. 119

 

 

İdare Hukukunun Özellikleri

  • Genç Bir Hukuk Dalı
  • Tek Taraflı İşlemlerdir
  • İdari Yargıya Tabidir
    • İdari Rejim vs Adli Rejim
  • Statü Hukukudur
    • Ağırlıkla Önceden Belirlenen Soyut, Genel, Kişilik dışı statüler tayin eder – Her Zaman Değişebilir – Kazanılmış Hak Sağlamaz
    • Kazanılmış Hak: Ancak Birel İşlemle Uygulama Sonrası ve Kesimleşmişse Söz Konusu
  • Bağımsız Bir Hukuk Dalı
    • İdari Rejim vs Adli Rejim
  • İçtihadidir
    • Genç Olması ve İdari Faaliyetlerin Çeşitliliği ve Her Geçen Gün Artması
  • Tedvin Edilmemiştir
    • Kodifikasyon vs Yazılılık
    • Kanunu Bilmemek Mazeret Sayılmaz İlkesi Geçerli Değildir

İdari Teşkilata Hakim İlkeler

  • Merkezden Yönetim İlkesi
  • Yerinden Yönetim İlkesi
  • Anayasa m. 123

Merkezden Yönetim İlkesi

  • Kamu hizmetlerinin doğrudan devlet tüzel kişiliği vasıtasıyla sunulması
  • Sadece devlet tüzel kişiliği var
  • Hizmet alanlarına göre bakanlıklar kurulmuş; her bakanlık kendi konusunda devlet ktk’sını temsil eder
  • Tüm ülkeyi merkezden yönetmek zor olabildiği için, başkent teşkilatının yanında taşra teşkilatı da mevcut.
  • Gelir ve giderler tek bütçede, merkezi bütçede toplanır.
  • Karar alma yetkisi başkent teşkilatındadır, sorumluluk da ordadır. Taşradaki görevliler, bu karar ve talimatlarla bağlıdır. İst: Yetki Genişliği
  • Faydaları
    • Güçlü bir merkezi yönetim sağlar
    • Bölgeler arası eşitlik (?)
    • Mali denetim daha kolaydır
    • Yerel etkilerden daha arınmış karar alma hali
  • Zararları
    • Bürokrasi ve kırtasiyecilik
    • Yöresel ihtiyaçları karşılamada sorun

Yetki Genişliği

  • Dayanak: Anayasa m. 126
  • Sadece valilere tanınmış
  • Normalde, taşra teşkilatı karar alma yetkisine sahip değilken devlet ktksı adına, burada istisnaen vali, başkent teşkilatına danışmadan kendi başına devlet ktksı adına karar almaktadır
  • Vali, yetkiyi merkez adına kullanmakta
  • Bundan kaynaklı gelir ve giderler merkeze gitmekte
  • Yetki devrinden farklı: İdari işlemle geri alınamaz (Anayasadan doğmakta), geçici değil süreklidir.

Yetki Devri

  • Kanunla yetkiler belirlendiği için, her kişi kural olarak yetkilerini kendisi kullanmalıdır
  • Kanunda veya CB kararnamesinde açıkça öngörülmüşse, üst makam, bir kısım yetkilerini, geçici olarak alt makama devredebilir.
    • Devredilen yetkiyle ilgili sorumluluk, devredilene geçer (Danıştay ve Cemil Kaya).
    • Tam devir yetkisi Türk Hukukunda mümkün değil, ancak bir kısmını.
    • Yazılı idari işlemle yapılmalı ve devredilen yetkiler açıkça belirtilmeli.
    • Geçici süreliğine olabilir.
    • Devredilen yetkilerle yapılan işlemler, hiyerarşik olarak devralan kişinin seviyesinde olur.
    • Aynı usul izlenerek, devredilen yetki geri alınmadıkça, artık devreden tarafından kullanılamaz.
      • İst: Yetkiyi devredenin emeklilik vb gibi sürekli bir sebepten görevle ilişiğinin kesilmesi, yetki devrini de sona erdirir. Geçici sebepler (yıllık izne çıkma) sona erdirmez.
      • İst: CB, devrettiği yetkileri bile kullanabilir.

Yetki Devri Kapsamı Dışında Olan İşlemler

  • Münhasıran ilgili kamu görevlisine verilmiş yetkiler (ast hakkında disiplin cezası verme yetkisi)
  • Astlar arasında işbölümü yapma yetkisi
  • Devralınmış bir yetkinin devri
  • Hiyerarşik denetim yetkisi
  • İdari vesayet yetkisi

Yetki Devrinin Geçersizliği

  • Geçersizse yapılan işlem yetki bakımından sakat olur
  • Devredilmiş yetkiye dayanarak işlem yapan devreden kişi de yetki bakımından sakat bir işlem yapmış olur

İmza Devri

  • Yetki devrinden ve yetki genişliğinden farklı olarak, karar alma yetkisi başkası tarafından kullanılmamakta; sadece başkası tarafından imza atılmakta
  • Karar alma yetkisi devredilmediği için sorumluluk da imza atan kişiye geçmemekte, karar alan kişide kalmakta
    • Cezai sorumluluk ise, suçların şahsiliği prensibi gereği, imza yetkisini devralan kişide olur.
  • Devreden kişi görevden alındığında devir de sona erer
  • Yapılan işlem devreden kişinin hiyerarşik seviyesindedir
  • Bir idari işlemle yapılmalı ve devredilen yetkiler belirlenmelidir
  • Kendi içlerinde yönergeler çıkararak (ktk’lar) imza devrine ilişkin üsul ve esasları belirlerler

Vekalet

  • Asılın sahip olduğu tüm yetkileri (karar alma dahil) içerir. İmza devri ve yetki devri gibi sınırlı işlemler için söz konusu değildir (DMK m. 86)
  • Vekaleten atanacak kişi, ya geçici (izin, uzaklaştırma vs – dolu kadroya atama) ya da sürekli olarak (meslekten çıkarılma, emeklilik vs – boş kadroya atama) boşalan kadroya atanır.
  • Kadroya yönelik bir atama olduğu için, atanacak kişinin de asilin taşıdığı şartları taşıması gerekmektedir. (Tedviren Görevlendirmeden farkı – burda bu özellikleri taşıyan bir k. görevlisi yok, en yakın özelliklere sahip kişi görevlendirilir. Yasal dayanağı yok.)
  • Ancak geçici olabilir, makul süreyi geçmemesi gerekmektedir.
  • Vekil yaptığı işlemlerden sorumludur.
  • Aynı kamu görevlisi, birden fazla makama vekalet edebilir.

Yerinden Yönetim İlkesi

  • Yerinden Yönetim Kuruluşu Sayılma Şartları
    • Merkezi idareden ayrı bir ktk’ya sahip olma
    • Merkezi idareden bağımsız personel (merkezden atanmazlar) ve bütçeye sahip olma
    • Merkezi idarenin hiyerarşisine tabi değildir; ancak idari vesayet söz konusu olabilir.
    • Her bir kendi adına bağımsız karar alabildiği için, sorumluluk da kendisinindir.
  • İkiye ayrılır:
    • Yer Yönünden Yerinden Yönetim Kuruluşu (Yerel – Mahalli İdareler)
    • Hizmet Yönünden Yerinden Yönetim Kuruluşu (Kamu Kurumları, Kuruluşları)
  • Mahalli İdareler
    • İl, Belediye ve Köyden ibaret
    • Karar organları seçmenler tarafından seçilerek başa gelir
  • Hizmet Yöünden Yerinden Yönetim
    • Teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren bir takım faaliyet, devlet dışında bir ktk’ca yapılmakta
    • Yönetim organları atamayla belirlenir
  • Faydaları
    • Kırtasiyecilik azalır
    • Yöresel ihtiyaçlar daha iyi tespit edilip karşılanır
  • Zararları
    • Partizanlık oluşabilir
    • Mali denetim daha zor, çünkü bir sürü bütçe
    • Bölgeler arası eşitsizliğe sebebiyet verme riski

Kamu Tüzel Kişisi

  • İki şekilde bir ktk söz konusu olabilir:
    • Ya açıkça Anayasa, Kanun veya CB Kararnamesinde ktk olduğu belirtilmiştir
      • ÖR: İl, belediye ve köy – Anayasa; Rekabet Kurumu – Kanunİ; CB Kararnamesi Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
    • Ya da ktk olduğu belirtilmemiş bir tüzel kişiliktir ve
      • Kamu gücü ayrıcalıklarıyla donatılmıştır (Kanunlarda açıkça belirtilmiş olmalı, hangi ayrıcalıkların olduğu, tek başına ktk olmak yetmez)
      • Devlet tarafından kurulmuştur (CB Kararnamesiyle veya Kanunla)
    • İkiye ayrılırlar: Malvarlığı topluluğu ktk’lar (kamu kuruluşu – sınırlı sayıda değil); insan topluluğu (kamu idareleri – devlet, il özel idaresi, belediye, köy)

İdarenin Bütünlüğü İlkesi

  • Hiyerarşi ve vesayetten oluşur.
  • Üniter devletlerde, tek egemenlik söz konusudur. Tek egemenlik varsa, parçaları arasında bir çatışma olmamalı – çift başlılık olmamalı.
  • Anayasa m. 123/1
  • Parçalar arasında bütünlüğü sağlayan ilke

Hiyerarşi

  • Aynı kamu tüzel kişisi içerisindeki ast-üst ilişkisi (amir-memur)
    • ÖR: Merkezi idarede en yüksek amir – CB
    • ÖR: Bakanlar da kendi bakanlığı içinde en yüksek amir.
    • ÖR: Yerel idarelerde ilde vali; belediyede belediye başkanı; köyde muhtar
    • ÖR: Üniversitede rektör; TRT’de Genel Müdür
  • Sadece merkezi idarede değil, tüm ktk’larda mevcut
  • Kişi ve işlem üzerindeki yetkilerden oluşur
  • Kendiliğinden mevcuttur, ayrıca kanunla verilmesine gerek yoktur.
  • Vazgeçilmez bir yetkidir, gerektiği hallerde kullanmak zorunludur.
  • Ast, üstün bu yetkisine karşı yargı yoluna veya bir üst makama şikayet yoluna gidemez (İst: Kişisel menfaati varsa – kendisinin özlük haklarıyla ilgili tasarruflar)

Hiyerarşik Düzen Örnekleri

  • Bakan – Bakan Yardımcısı – Genel Müdür – Daire Başkanı
  • Bakan – Vali – Kaymakam – İlçe Milli Eğitim Müdürü – İlkokul Müdürü
  • Rektör – Dekan – Bölüm Başkanı – Anabilimdalı Başkanı

Kişiler Üzerindeki Hiyerarşi

  • Atama, Terfi vs Yetkisi (657 SK’da sicil verme yetkisi ortadan kaldırılmıştır) – tüm amirlere değil, sadece en üst amire tanınmış bir yetkidir. Bu yetki de kanunla açıkça verilmelidir.
  • Astı disiplin yetkisi – her amir disipline etme yetkisine sahip değildir, kanunda açıkça yetkili amir belirtilmiştir. Kendiliğinden değil, ancak açık kanuni dayanakla söz konusu olabilir.
  • Astlar arası işbölümü, görev bölüşümü yapma yetkisi
  • Emir ve talimat verme yetkisi – Onun yerine geçip işlem tesis edemez. Yetkiler kanundan doğmuştur, kullanacak kişi bellidir.
    • Anayasa m. 137
    • Ast, emir, yönetmelik, CB Kararnamesi, kanun veya Anayasa’ya aykırıysa, talimatı yerine getirmez ve üste bildirir
    • Üst eğer yazılı şekilde (İst: Kanunda açıkça belirtilmek kaydıyla kamu düzeni ve güvenliğinin korunmasına dair ivedi durumlar ve askeri hizmetlerin görülmesi) bu talimatı tekrarlarsa, ast bu talimatı yerine getirir. Bu durumda, ast artık sorumlu tutulmaz.
    • Şayet talimat suç teşkil ediyorsa, ast bunu hiçbir şekilde yerine getirmez. Getirirse, astın sorumluluğu söz konusu olur.

İşlemler Üzerindeki Hiyerarşi

  • Üst, astın işlemlerini hem yerindelik hem de hukuki açıdan denetler.
  • Üst, astın işlemleri ilga edebilir, geri alabilir, bozabilir.

Hiyerarşi Yetkisine Tabi Olmayanlar

  • Hakimler
  • Askerler
  • Merkezi idare içindeki teknik uzmanların, uzmanlıkları dahilindeki faaliyetleri üzerinde hiyerarşik yetki kullanılamaz
  • Üniversite öğretim elemanlarının eğitim, öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetleri üzerinde hiyerarşi yetkisi kullanılamaz.

İdari Vesayet

  • Anayasa m. 127
  • İstisnaidir ve kanunda açıkça öngörülen hallerde ve kanunda belirtilen işlemler için söz konusu olabilir
  • Kanunla verilir
  • İki ayrı tüzel kişi arasında yer alan (Merkezi İdarenin diğer ktk’lar üzerindeki yetkisi) bir ilişkidir. Bir ktk, diğer bir ktk üzerinde sınırlı ve istisnai denetim yetkisine sahip olmakta.
  • Vesayete tabi ktk – organ, diğer ktk’nın vesayet yoluyla kullandığı yetkisine karşı idari yargıya başvurabilir.
  • Yetki devriyle vesayet yetkisi devredilemez
  • Kişiler ve işlemler üzerinde olmak üzere ikiye ayrılır

Kişiler Üzerindeki Vesayet

  • Yerel idare organlarının ve meslek kuruluşu sorumlu organlarının geçici olarak görevden uzaklaştırılması
    • Bu organların organlık sıfatının sürekli olarak alınması, ancak idari yargıyla söz konusu olabilir.
    • Geçici görevden alma ile sınırlı; atama vs yetkisi yoktur.

İşlemler Üzerinde İdari Vesayet Yetkisi

  • İptal Yetkisi – İşlem tesis edildiği andan itibaren ortadan kalkar.
    • Bir örneği: Kaymakam, muhtarın köylünün faydasına olmayan kararlarını bozabilmesi (Köy kanunu m. 40)
  • Bozma: Bozulduğu andan itibaren ortadan kalkar.
  • Onama Yetkisi – Onama işlemi ile onanan işlemler farklıdır (Bunlara yöneltilen iptal davaları da farklıdır)
    • Bir örneği: Kamulaştırma için, ilçe belediye encümeninin kamu yararı kararının kaymakamca onanması (Kamulaştırma Kanunu, m. 6)
  • Kararın Yeniden Görüşülmesini İsteme Yetkisi
  • Erteleme Yetkisi – Uygulanmasının Durdurulması Yetkisi
  • Düzeltme (Değiştirerek Onama) Yetkisi
  • İzin Yetkisi
  • Yargıya Başvurma Yetkisi – Vesayet konusu işlemlere karşı merkezi idare temsilcisi yargıya da başvurabilir
  • Emir ve talimat yetkisi yoktur.

İdari Teşkilat

  • Merkezi Teşkilat (Devlet İdaresi)
    • Başkent Teşkilatı
      • CB, CB Yardımcıları, Bakanlar, Yardımcı Kuruluşlar (Sayıştay, MGK, YAŞ ve Danıştay)
    • Taşra Teşkilatı
      • İl Genel İdaresi ve İlçe
    • Yerinden Yönetim Kuruluşları
      • Yer Yönünden Yerinden Yönetim Kur. (Yerel Yönetimler, Mahalli İdareler): İl Özel İdaresi, Belediye ve Köy
      • Hizmet Yönünden Yerinden Yönetim Kur. (Kamu Kurumları): YÖK, Üniversite, TRT, TÜBİTAK, Vakıflar GM, Orman GM, Karayolları GM, KİT’ler, SGK vs.

6711 Sayılı Anayasa Değişikliği Öncesi ve Sonrası

  • İlgili değişiklik 9 Temmuz 2018’de yürürlüğe girdi.
  • Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık kaldırılmış, bunlara ait yetkiler CB’ye devredilmiştir.
  • CB Yardımcıları getirilmiştir. Pek bir görevleri yok. CB tarafından atanır ve istendiği zaman azledilirler.
  • Bakanların yetkileri azaltılmıştır. Artık TBMM’ye değil, doğrudan CB’ye karşı sorumludurlar.
  • Karşı-imza ortadan kalkmıştır. Artık CB tüm işlemlerini tek başına yapabilmektedir. Normalde CB’ye ek, başbakanın veya ilgili bakanın da karşı-imzası gerekmekteydi. Böylece, sorumluluk CB’ye ait değil, ilgili bakana ait olmaktaydı. Başbakanlık ortadan kalktığı için bu uygulama da kalktı.

Cumhurbaşkanlığı

  • Görev süresi (5 yıl, en fazla iki defa), seçilmesi (doğrudan halk tarafından), diğer şartlar (+40 yaş, yükseköğrenim sahibi, TR vatandaşı vs) gibi konular Anayasa Hukukunun alanına girer.
  • Genel yürütme yetkisine sahiptir (Anayasa m. 104). Merkezi idarede idari bir görev veya yetki, kanun-kararname veya anayasayla başka bir bir makama verilmemişse CB’ye aittir.
  • Diğer idari görev ve yetkileri: Kararname çıkartmak, yönetmelik çıkartmak, diğer düzenleyici işlemleri yapmak (Düzenleme yetkileri); olağanüstü hal ilan etmek ve OHAL CB kararnamesiyle düzenleme yapmak, üniversite rektörlerini seçmek ve atamak, Devlet Denetleme Kuruluna her türlü idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetleme yaptırtmak, DDK üye ve başkanlarını atamak, YÖK üyelerini seçmek ve atamak, Genelkurmay Başkanını atamak, üst kademe kamu yöneticilerini atamak, görevlerine son vermek (Buradakilerin hepsi – diğer düzenleyici işlemler yapmak haricinde – Anayasa’da belirtilmiştir).

CB’nin Atama Yetkisi

  • Genel: Üst Kademe Kamu Yöneticilerni Atamak, Görevlerine Son Vermek
    • Üst Kademe Kamu Yöneticileri: 10 Temmuz 2018 tarih ve 3 Sayılı CB Kararnamesinde iki ek cetvel halinde. İlk ektekiler doğrudan CB tarafından seçilir (MİT Başkanı, Merkez Bankası Başkanı, TRT Genel Müdürü, Rektör, Vali, Diyanet İşleri Başkanı, Büyükelçiler, Genel Müdürler). İkinci ektekilere dair ise onama yapar (Bakanlık İl Müdürleri, İl Emniyet Müdürleri, Vali Yardımcıları, Kaymakam), bakan gibi ilgili makamın atamasını onaylar. Burada belirtilmeyenleri atama yetkisi ise amirlerindedir.
    • Bu yetki bir basit işlemdir. CB’nin tek yanlı iradesiyle vücut bulur. Sonuçtada başkasının onayına gerek yoktur. Başka bir makamın teklifine de ihtiyaç yoktur (ikinci cetveldeki atama üsulünün Anayasa’ya aykırı olduğu yönünde görüş var bu sebeple).

CB İşlemleri

  • Tek Yanlı – Sadece CB’nin iradesiyle
    • Bireysel İşlemler : Somut, belirli bir kişiye veya duruma ilişkin olan işlemler. ÖR: Rektör Atama İşlemi. CB Kararı diye RG’de yayınlanır genelde. Yargısal denetimleri mümkün. Artık tek başına yaptığı işlemlerin yargı denetimi dışında olduğuna dair Anayasa hükmü kaldırıldı. Bu durumda, iptal ve tam yargı davalarında, Danıştay ilk derece mahkemesi olarak görev görür. Ama idari nitelikte değilse, zaten buranın kapsamında da olmaz, yargı denetimine de tabi olmaz (Yargı organıyla, yasama organıyla ilişkileri – hükümet fonksiyonları).
    • Düzenleyici İşlemler: Genel, objektif ve kişilikdışı durumlara ilişkin işlemler. ÖR: CB Kararnamesi, CB Yönetmelikleri ve CB Diğer Düzenleyici İşlemleri.
  • İki Yanlı – Sözleşmeler – Karşılıklı Uygun İradeler Şart

CB Teşkilatı

  • 10 Temmuz 2018 tarih ve 1 nolu Kararnameye düzenlenmiştir.
  • CB İdari İşler Başkanlığı: Eski CB Genel Sekreterliği yerine gelmiştir. TR’deki en yüksek devlet memuru, İdari İşler Başkanıdır (Önceden Başbakan Müsteşarıydı).
  • Genel Müdürlükler: İdari İşler Başkanlığına bağlı alt birimlerdir. ÖR: Hukuk ve Mevzuat GM, Güvenlik İşleri GM vs.
  • CB Politika Kurulları: Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu, Ekonomi Politikaları Kurulu, Hukuk Politikaları Kurulu vs. İcrai değil, istişari niteliktedirler, danışma organıdırlar.
  • CB Ofisleri
  • CB’ye Bağlı, CB’yle İlişkili-İlgili Kurum ve Kuruluşlar (Kanun veya kararnameyle kuruluşlar bağlı veya ilişkili hale getirilebilirler).
    • Bağlı Kurum ve Kuruluşlar: Bir kısmının ayrı bir tüzel kişiliği var (Savunma Sanayii, Türkiye Varlık Fonu – idari vesayet ilişkisi), bir kısmının da ayrı bir tüzel kişiliği yok (Diyanet İşleri Başkanlığı – hiyerarşi ilişkisi). MİT Başkanlığı, MGK Genel Sekreterliği, DDK, İletişim Başkanlğı.
    • İlişkili-İlgili Kuruluşlar: Hizmet Yönünden Yerinden Yönetim Kuruluşlarıdır. Ayrı tüzel kişilikleri mevcuttur (idari vesayet ilişkisi). Uygulamada şu an sadece Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu var (TMSF).

Devlet Denetleme Kurulu

  • İdarenin hukuka uygun ve verimli işleyip işlemediğini ve geliştirilip geliştirilmediğini denetler.
  • CB’ye bağlı bir kuruluştur. Anayasa m. 108’e göre, Tüm kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında, her türlü işçi ve işveren kuruluşlarında, kamuya yararlı dernek ve vakıflarda, sermayesinin yarısından fazlasına kamu kurum ve kuruluşların katıldığı her türlü kuruluşta inceleme, denetleme, soruşturma işlemleri yapar.
  • DDK adına denetim yapan grup başkanı, sorumluları görevden uzaklaştırabilir veya bu tedbirin uygulanması için yetkili makamlara önerebilir.

Bakanlıklar

  • Konularına göre devlet tüzel kişiliğini temsil eder.
  • Eski sistemin aksine, milletvekilliği ile bakanlık bağdaşmaz. Bakan veya CB yardımcısı olarak atananların milletvekilliği sona erer.
  • Eski sistemin aksine, artık bir genel yürütme yetkisine sahip değiller. Genel yürütme yetkisi CB’ye ait. Buna göre, ancak kanunla, kararnameyle veya Anayasayla kendisine ne yetki ve görev verilmişse bakanların görev ve yetkisi ondan ibarettir.
  • Bakanlığın en yüksek hiyerarşik amiridir. Emir ve talimat yetkisi vardır.
  • Kendisine bağlı, kendisiyle ilgili veya ilişkili kuruluşlar üzerinde vesayet yetkisine sahiptir.
  • 2 nolu cetvelde belirtilenleri atama yetkisine sahiptir. Cetvellerde belirtilmeyenleri de atama yetkisine sahiptir.
  • Yönetmelik çıkarma yetkisine sahiptir.
  • CB’ye karşı sorumludur, eskiden TBMM’ye karşıydı. Bunun neticesinde, CB, istediğinde bakanı azledebilir.
  • Eylemlerinden ötürü, kendilerine karşı direkt değil; idareye karşı tam yargı (idari sorumluluk için) dava açılır.

Bakan Yardımcıları

  • Müsteşar artık yok. Eskiden, en yakın yardımcı ve danışmandı.
  • Bakan yardımcıları mevcut. Bunlar bakana karşı hizmetlerin yürütülmesi açısından sorumlu.
  • Bakan müşavirleri de mevcut.

Bakanlık Teşkilatı

  • Merkez Teşkilatı : Bakan, Bakan Yrd., Genel Müdürlük, Kurul Başkanlığı, Daire Başkanlığı.
  • Taşra Teşkilatı: İl Kuruluşları (Vali, İl Müdürlüğü, Şube Müdürlüğü, Şeflik), İlçe Kuruluşları (Kaymakam, İlçe Müdürlüğü, Şube Müdürlüğü ve Şeflik), Doğrudan Merkeze Bağlı Taşra Kuruluşları (Bölge Müdürlüğü, Şube Müdürlüğü, Şeflik).
  • ÖR: İçişleri Bakanlığı – İçişleri Bk. Yrd. – Emniyet Genel Müd. – Vali – İl Emniyet Müdürlüğü – İlçe Emniyet Müdürlüğü (Yurtdışı – Müşavirlikler)
  • Yurtdışı Teşkilatı: ÖR: Diplomatik temsilciler ve konsolosluklar.
  • Bağlı Kuruluşlar: Emniyet GM – İçişleri Bak., Tapu Kadastro GM – Çevre ve Şehircilik Bak.; Ayrı tüzel kişilikleri olanlar (Devlet Su İşleri GM, Orman GM – Tarım ve Orman Bak.; Karayolları GM – Ulaştırma ve Altyapı Bak.)
  • İlgili Kuruluşlar: Devlet Demir Yolları İşletmesi – Ulaştırma ve Altyapı Bak., Türkiye Bilimler Akademisi – Sanayi ve Teknoloji Bak., SGK – Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı, TSE – TÜBA – TÜBİTAK – Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İŞKUR – Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bak. Bunlar hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır.
  • İlişkili Kuruluşlar: Çeşitli düzenleyici ve denetleyici kurumlar. EPDK, Rekabet Kurumu – Ticaret Bak., TRT – CB İletişim Başkanlığı, BDDK, SPK – Hazine ve Maliye Bak., RTÜK – Kültür ve Turizm Bak.
  • Fazlası için bkz. Kaysis.gov.tr

Başkentteki Yardımcı Kuruluşlar

  • Danıştay, Sayıştay, MGK, Yüksek Askeri Şura
  • Danıştay: İstişari ve Yargısal görevleri vardır. Şu istişari görevi var: Kamu imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleriyle ilgili danışma görevinden ibarettir. Mecburi danışma söz konusudur. Ama görüşü idareyi bağlamaz. Danışılmazsa, işlem şeklen sakat olur.
  • Sayıştay: Yargısal ve idari görevleri mevcuttur. Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kuruluşlarının gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevli kuruluştur. Keza, mahalli idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması da Sayıştay tarafından yapılır. Ayrıca, TSK’nın elindeki devlet malları da Sayıştayın denetimine tabidir. Mali yükümlülükler (vergi vb) hakkında Danıştay-Sayıştay kararları çatışırsa, Danıştay kararları esas alınır.
  • MGK
    • CB ve yardımcıları, Adalet, Milli Savunma, İçişleri, Dışişleri Bak., Genel Kurmay Başk., Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanından oluşur.
    • Milli güvenlikle ilgili kararlar alır. Ama bu kararlar CB’yi bağlamaz. Görüş niteliğindedir.

Taşra Teşkilatı

  • Coğrafi durum, ekonomik şartlara ve kamu hizmeti gereklerine göre il, ilçe ve bölge idareleri kurulur.
  • İl genel idaresinin başında vali bulunur. İllerin kurulması, kaldırılması ve isimlerin değiştirilmesi kanunla olur. Bir ilçenin birinden alınıp diğerine bağlanması için de kanun gerekir.

İl Genel İdaresi

  • Vali, doğrudan CB kararıyla atanır. İstisnai memurluktur. CB istediği zaman geri alabilir. Görev süresi, CB’nin görev süresini geçemez. İlde, bakanlıkların ve CB’nin temsilcisidir. İl idaresi açısından CB’ye karşı sorumludur.
  • Genel Emir verme yetkisi vardır. Kanun veya CB kararnamesine dayanmak kaydıyla, il çapında düzenleyici işlem yapabilir. İl çapında kolluk yetkilerine sahiptir, buradaki kolluğun genel amiridir. Hiyerarşik yetkiye sahiptir.
  • İl İdaresi Kanunu m. 9/D : Bütün devlet daire, müessese ve işletmelerini, özel idare, belediye, köy idarelerini denetler, teftiş eder. Vesayet yetkisi tanınmıştır.
  • Vali haricinde, İl İdare Şube Kurulu Bşk’lıkları (İl Müdürü) mevcuttur. Her bir bakanlığı temsil amacıyla. ÖR: İl Sağlık Müdürü gibi. Bunlar valiye karşı sorumludur. Yazışmalarını kural olarak ancak valilik aracılığıyla yapabilirler.

İlçe İdaresi

  • Her ilde birden fazla ilçe mevcuttur. Merkezde merkez ilçe bulunur. Fakat merkez ilçe kaymakamı bulunmaz, direkt vali merkez ilçeye bakar.
    • İst: Büyükşehir belediyesi kurulan illerde merkez ilçe kavramı yoktur. Merkez, birden fazla ilçeden oluşur ve her bir ilçe için kaymakam mevcuttur.
  • Başında Kaymakam bulunur. Meslek memurluğudur, güvencelidir. İçişleri Bakanlığı kararı ve CB’nin onayı ile atanırlar (Cetvel 2). Doğrudan CB’yle yazışamazlar, ancak vali aracılığıyla (ist: olağanüstü haller). Kanunda açıkça kendisine yetki verilmemişse, devlet tüzel kişiliğini temsil etme ve onun adına işlem yapma yetkisi yoktur. İlçenin genel idaresini yerine getirir (tüm bakanlık teşkilatının hiyerarşik amiridir). Kolluk amiridir ilçede. Köy ve belediyeler üzerinde vesayet yetkisi mevcuttur. Köy muhtarının köylü yararına olmayan kararlarını bozabilir. Genel emir çıkartma yetkileri yoktur, yetki genişliğinden yararlanmazlar.
  • İlçe Müdürlükleri (İlçe İdare Şube Başkanları): Bakanlık Müdürlükleri, kaymakama karşı sorumludurlar. Hiyerarşik denetim.

Bölge Teşkilatları

  • Bölge Valilikleri ve Bölge GM olarak ikiye ayrılır. Bölge Valilikleri henüz uygulamaya geçmiş değil. Bakanlığa bağlı kuruluşların bölge teşkilatlarından (Karayolları Bölge Müdürlüğü, Vakıflar Bölge Müdürlüğü) ise GM’lükleri ifade eder.
  • GAP – Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlı bir kuruluştur. Kendisine özgü yapısı vardır. Çünkü farklı alanlarda hizmet sunmaktadır. Tüzel kişiliği vardır.
  • Bucaklar ortadan kaldırılmıştır.

İlgili Mesajlar

1
Kimler Neler Demiş?

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
Ruhi Recent comment authors
  Subscribe  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
Ruhi
Ziyaretçi
Ruhi

Sınavda cıktı bunlar teşekkürler gerçekten 😆