İŞ HUKUKU TEMEL BİLGİLER DERS 1

İŞ HUKUKU TEMEL BİLGİLER

BİRİNCİ BÖLÜM
İŞ HUKUKUNA GİRİŞ
İŞ HUKUKUNUN KONUSU

 

Hukuk; Toplumda düzeni sağlayan, Devlet tarafından konulmuş ve gerektiğinde maddi yaptırımları olan kuralların bütünüdür.

İş (Çalışma); İnsanın hayatını sürdürebilmek amacıyla gerekli geçim vasıtalarını elde edebilmesi veya ekonomik çıkar sağlayabilmesi için yaptığı faaliyettir.

Ama İş Hukuku bütün çalışanların faaliyetini düzenleyen bir hukuk dalı değildir.

Çalışanların bir kısmı kendi işlerinde bağımsız olarak çalışırken, bir kısmı da bağımlı olarak çalışırlar.

Bağımlı çalışanların bir kısmı kamu kurumlarında devlet memuru olarak çalışırken, bir kısmı da iş sözleşmesine dayanarak çalışır.

İş Hukukunun konusuna girenler iş sözleşmesine dayanarak bağımlı çalışanlardır.

İş sözleşmesine dayanarak bağımlı çalışan “işçi”, çalıştıran ise “işveren” olarak adlandırılır.

İş Hukuku bütün çalışanları ve bütün ilişkilerini değil, sadece işçi statüsünde iş görenleri ve bunları çalıştıranları ilgilendirmektedir.

İş Hukuku; işçi, işveren ve Devlet arasındaki üçlü ilişkiyi düzenleyen bir hukuk dalıdır. İşçiyi korumak, çalışma barışını sağlamak için işverene ve devlete yüklenen yükümlülükler, işçi ve işveren örgütlerinin uyması gereken kurallar ve işçilerin hakları iş hukukunun konusunu oluşturmaktadır.

İŞ HUKUKUNUN HUKUK SİSTEMİ İÇİNDEKİ YERİ

İş Hukuku Kamu Hukukuna da Özel Hukuka da kolaylıkla konulamayacak karma nitelikli bir hukuk dalıdır.

İş Hukuku sosyal devlet anlayışına sahip çıkan iktidarlar tarafından kamu hukukuna, liberal iktidarlar tarafından da özel hukuka sürüklenmeye çalışılan bir hukuk dalıdır.

İŞ HUKUKUNUN BÖLÜMLERİ

BİREYSEL İŞ HUKUKU: İşçi ile işverenin sözleşmeden ve kanundan kaynaklanan karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin incelendiği bölümü,

TOPLU İŞ HUKUKU: İşçilerin ekonomik ve sosyal haklarını geliştirmek için işverenle sendikalarla aracılığı ile kurdukları ilişkilerin incelendiği bölümüdür. Sendikaların kurulması, faaliyetleri, toplu iş sözleşmesinin yapılması, anlaşma sağlanamaması halinde grev ve lokavtın şartları gibi konular toplu iş hukukunun konularını oluşturur.

İŞ HUKUKUNUN ORTAYA ÇIKIŞI VE GELİŞİMİ

İş hukuku genç bir hukuk dalıdır. Batıda sanayi devriminden sonra ortaya çıkmış ve gelişimini halen devam ettirmektedir. (17. ve 18. yy)

Sanayi devrimi işçi kitlesinin sayısını arttırmıştır.

Liberal anlayışın “Bırakınız yapsınlar, bırakınız etsinler” felsefesi gereği işçi ve işveren diledikleri şartlarla sözleşme yaparak çalışma ilişkisini sürdürebilirler.

Hukuki açıdan bir sorun olmasa da sosyal açıdan sorunlar gittikçe artıyordu. Emek arzı fazla, talep ise az olunca işçiler için karanlık günler yaşanmıştır.

13-14 saatlik çalışma süreleri, ücret olarak para yerine mal verilmesi gibi olumsuzlukların yanında iş güvenliği tedbirlerine de yer verilmediğinden birçok işçi iş kazasına maruz kalıyordu.

İşçi sayısının hızla artması, sosyal hayattaki huzursuzluğu da arttırmıştır. Liberal anlayış ile kendilerine yardımcı olmayan devlete karşı işçiler bir araya gelmiş, sendika ve grev fikri ortaya çıkmıştır. Ancak liberal anlayışın sonucu sendika kurma ve grev teşebbüsleri yasaklanmıştır.

Devletin bu tutumu sosyal huzursuzluğu daha da arttırmıştır. Bir sosyal patlamadan korkan devlet önce sendikaları tanımış, daha sonra da işçiyi koruyucu düzenlemeler yapmıştır. Böylece liberal devlet anlayışından sosyal devlet anlayışına geçilmiştir.

1975 Yılından itibaren yaşanan ekonomik kriz ve 1989 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılması Dünyadaki dengeleri bozmuş, “sermayenin küreselleşmesi” ve liberal düşüncelerin yükselmesi sosyal devlet anlayışının sorgulanması tartışmalarını ortaya çıkarmıştır.

Küreselleşme, sanayi devrimi gibi etkili bir Sosyal Devletten Liberal Devlete dönüşüm etkisi yaratmıştır.

Küreselleşmenin en önemli etkisi, sermayenin dünya üzerinde serbest dolaşımı ve çok uluslu şirketlerin (ÇUŞ) ekonomide ağırlık kazanmasıdır. ÇUŞ’lar nerede ucuz emek, enerji ve hammadde varsa oraya gitmiştir. Bu durum liberal hükümetlerin ÇUŞ’lara uygun ortam yaratmayı seçmelerine neden olmuştur.

Sonuçta, birçok ülkede iş yasalarında ve sosyal güvenlik sistemlerinde geriye gidişler olmuştur.

Neo-liberal iktidarlar, uyguladıkları yapısal uyum politikalarıyla, işsizliği görülmemiş ölçülerde arttırırken, sendikalar ve sosyal güvenlik sistemini baskı altında tutmak ve zayıflatmak konusunda etkin bir silaha kavuşmuşlardır.

Neo-liberal politikaların uygulandığı ülkelerde işçiler, sendikasız, sigortasız ve düşük ücretlerle çalışmak veya bu haklarında direnerek işsiz kalmak arasında tercih yapmak zorunda kalmışlardır.

Birinci sanayi devrimi su ve buhar gücünün kullanılarak mekanik üretim sistemleriyle ortaya çıktı.

İkinci sanayi devriminde elektrik gücünün yardımıyla seri üretim başladı.

Üçüncü sanayi devriminde dijital devrim, elektroniklerin kullanımı ve bilgi teknolojilerinin gelişmesiyle üretim daha da otomatikleşti.

Dördüncü sanayi devrimi (Endüstri 4.0) ise Uzakdoğu ülkelerinin büyük ölçekli ucuz üretimlerine karşı, batı ülkelerinin hamlesi olarak, özellikle Almanya’da ortaya atılan bir kavramdır. Endüstri 4.0, canlı cansız her nesnenin internete bağlanarak iletişim haline geçeceği, makineler arası iletişimin akıllı üretimi birlikte getireceği, ekonomik ve sosyal dönüşümlere yol açacak bir kavramdır.

Teknik gibi görünen bu gelişmeler sadece üretimde değil birçok alanda köklü değişiklikler meydana getirecektir. Dolayısıyla bu gelişmeler İş Hukukunu da etkileyecektir.

Ülkemizde İş Hukukunun ortaya çıkış batıya benzemez.

Osmanlı sömürge siyaseti izlememiş, batı sanayi devrimini yaşarken Osmanlı duraklama ve gerileme dönemlerini yaşamıştır.

Tarıma dayalı ekonomi nedeniyle seri üretim, dolayısıyla işçi sınıfı da ortaya çıkmamıştır.

İşçi-İşveren ilişkileri örf adet kurallarına göre usta-kalfa-çırak ilişkisi içinde düzenlenmiştir.

Dünyada ilk toplu iş sözleşmesi Kütahya’da 1776 yılında fincan imal eden 24 işyeri ile işçiler arasında imzalanmıştır.

1876 Tanzimat ilanı ve ardından 1877 tarihinde Mecelle’nin kabulü ile işçi-işveren ilişkileri “İcare-i Ademi” (Adam Kirası) adı altında düzenlenmiştir.

İş Hukukunun ortaya çıkışı Cumhuriyet döneminde olmuştur.

  • 1926-Borçlar Kanunu
  • 1936-3008 sayılı İş Kanunu
  • 1945-Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
  • 1947-İşçi İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri hakkında kanun
  • 1952-Basın İş Kanunu
  • 1961-1961 Anayasası
  • 1963-274 sayılı Sendikalar Kanunu
  • 1963-275 sayılı TİS Grev ve Lokavt Kanunu
  • 1967-Deniz İş Kanunu
  • 1967-931 sayılı İş Kanunu(Anayasa Mahkemesi şekil yönünden iptal etmiştir.)
  • 1970-1475 sayılı İş Kanunu
  • 1982-1982 Anayasası
  • 1983-2821 sayılı Sendikalar Kanunu
  • 1983-2822 sayılı TİS Grev ve Lokavt Kanunu
  • 2003-4857 sayılı İş Kanunu
  • 2012-6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
  • 2012-6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
  • 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (İş Hukuku ile ilgili kanunlarda değişiklikler yapılmıştır.

İŞ HUKUKUNUN ÖZELLİKLERİ

  1. İş Hukukunun Amacı İşçinin Korunmasıdır.
  1. İş Hukukunda “İşçi Yararına Yorum” Yapılır.

İKİNCİ BÖLÜM
İŞ HUKUKUNUN KAYNAKLARI
KAYNAK KAVRAMI

Hukukta kaynak dendiğinde, yapıcı kaynak, yürürlük kaynağı ve bilgi kaynağı olmak üzere üç şey anlaşılır.

Yapıcı (Yaratan) Kaynak, o hukuk kuralının hangi kamu organı tarafından konulduğunu (TBMM, Cumhurbaşkanlığı vs.) ifade eder.

Yürürlük Kaynağı, hukuk kuralının hangi şekilde karşımıza geldiğini (Kanun, Kararname vs.) anlatır.

Bilgi Kaynağı ise hukuk kurallarını öğreneceğimiz, bilgi alacağımız (kitap, makale vs.) kaynaklardır.

  1. ULUSAL KAYNAKLAR
  1. Genel Kaynaklar
  1. Anayasa
  2. Bireysel iş Hukukuna İlişkin Kanunlar
  3. Toplu İş Hukukuna İlişkin Kanunlar
  4. Tüzükler ve Yönetmelikler
  5. Bakanlar Kurulu Kararları, Genelge ve Tebliğler
  6. Örf-Adet Kuralları
  7. Yüksek Mahkeme Kararları ve Öğreti
  1. İş Hukukuna Özgü Kaynaklar
  1. İş Sözleşmeleri ve Toplu İş Sözleşmeleri
  2. İşyeri İç Yönetmelikleri ve İşveren Talimatları
  3. İş Sözleşmesi Hükmü Haline Gelmiş İşyeri Uygulamaları
  1. ULUSLARARASI KAYNAKLAR
  1. Çeşitli ülkelerle yapılan ikili anlaşmalar
  2. Uluslararası Çalışma Örgütü-UÇÖ (International Labour Organization-ILO) sözleşmeleri

İlgili Mesajlar

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir