İş Hukuku ve İş Güvenliği Mevzuatı

iş hukuku ve iş güvenliği mevzuatı

İş Hukuku ve İş Güvenliği Mevzuatı

Temel Hukuk

Sosyal yaşamı düzenleyen kurallar arasında

  • Din kuralları
  • Hukuk kuralları
  • Ahlak-Görgü kuralları

Sosyal hayatta bireyler arasında ya da birey ile toplum arasında ilişkileri düzenleyen ve yaptırımı bulunan kurallar bütününe hukuk denir.

Bir kuralın hukuk kuralı olabilmesi için 3 unsurun bulunması gerekir;

  • Toplumumun tamamı için geçerlidir
  • Devlet tarafından (yetkili merci) desteklenmesi
  • Uyulmaması durumunda bir yaptırım ile karşılaşılması
  • Ülkemizde yasalar hiyerarşisi;
  • Anayasa > Uluslararası sözleşmeler > Kanun > Tüzük > Yönetmelik > Tebliğ

4857 Sayılı İş Kanunu

Tanımlar;

İş

İşçi

İşveren

İşveren vekili

İş yeri

Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir.

Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.

Aşağıda belirtilen işlerde ve iş ilişkilerinde iş kanun hükümleri uygulanamaz.

  1. Deniz ve hava taşıma işlerinde,
  2. 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde,
  3. Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,
  4. Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,
  5. Ev hizmetlerinde,
  6. (…) (1) çıraklar hakkında, (1)
  7. Sporcular hakkında

İş Sözleşmesi

  • Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur.
  • Nitelikleri bakımından en çok otuz iş günü süren işlere süreksiz iş denir.
  • Çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılmazsa ücret ödemesi yapılır.
  • Kısmi süreli iş sözleşmesi

Çalışma Süreleri

  • İş süresi haftada en çok 45 saattir.

Ara dinlenme süreleri;

0-4 saat                       15 dk

4-7,5 saat                    30 dk

7,5 saatten sonra         1 saat

  • İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçmez.
  • Çalışma hayatında gece en geç 20:00’de başlayarak en erken saat 06:00’ya kadar geçen süredir.
  • Gece ve gündüz postalarında, postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılmaz.
  • İşveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirme esnasında araçlarda geçen süreler çalışma süresinden sayılmaz.

Çalışma yaşı

  • En küçük çalışma yaşı 15 tir.
  • Ama 14 yaşını doldurmuş ilköğretimini tamamlamış çocuklar hafif işlerde çalıştırılabilir.
  • Sanayiye ait işlerde 18 yaşının doldurmamış çocuklar çalıştırılmaz.

Kadın çalışanlar

  • Tekil gebelikte toplam 16 hafta
  • Çoğul gebelikte toplam 18 hafta izin hakkı vardır.
  • Doğum sonrası 6 ay ücretsiz izin hakkı vardır.
  • Anne adayı isterse ve doktor raporu olursa, doğuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışabilir.
  • Doğum izninde geçen sürelerin maaşlarını SGK öder.
  • Emziren kadınlar doğum tarihinden başlayarak 1 yıl süre ile gece vardiyalarında çalıştırılmaz.
  • Kadınlar yer altı ve su altında çalışacak işlerde yalnızca mühendis gibi meslek sahibi kadınlar çalışabilir.

Yıllık izinler

1-5 yıl             14  gün

5-15 yıl           20 gün

15 yıl sonrası   26 gün

18 ve daha küçük yaştaki işçilerle 50 yaş ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin en az 20 gündür.

Kıdem tazminatı hakkı

  • İşçinin ölümü
  • Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işten ayrılma
  • Emeklilik
  • Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinde karşı tarafa bildirim süreleri;
  • 0-6 ay                  2 hafta
  • 6-18 ay hafta
  • 18-36 ay hafta
  • 36 aydan sonra hafta
  • Toplu işten çıkarılma sayılması aşağıdaki oranlara göredir;

20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçi

101 ile 301 işçi arasında ise, en az %10

301 ve daha fazla ise, en az 30 işçinin işten çıkarılması

  • İşçinin kendisinden kaynaklanan nedenlerle işyerine vereceği maddi zarar 30 günlük yevmiyesinden aşarsa derhal işten çıkarılır.

6331 Sayılı İSG Kanunu

AMAÇ;

İşyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir.

Kapsam ve istisnalar

Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.

Ancak aşağıda belirtilen faaliyetler ve kişiler hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz:

  1. Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri.
  2. Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.
  3. Ev hizmetleri.
  4. Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar.
  5. Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında yapılan işyurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri.

Çalışan: Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişiyi,

Çalışan temsilcisi: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışanı,

Destek elemanı: Asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişiyi,

Genç çalışan

İş güvenliği uzmanı

İşyeri hekimi

İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı,

Meslek hastalığı: Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalığı,

Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,

Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,

İşverenin yükümlülükleri

  1. Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.
  2. b) İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar
  3. c) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.
  4. ç) Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.
  5. d) Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.

İşveren yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkelere uyulması gerekir;

  • Risklerden kaçınmak
  • Risklerle kaynağından mücadele etmek
  • İş kişilere uygun hale getirilmesi için çalışmak
  • Teknik gelişmelere uyum sağlamak
  • Tehlikeli olanı, tehlikesizle yer değiştirmek
  • Uygun talimatlar vermek

İşveren eğer koşulları sağlıyorsa hem iş güvenliği uzmanlığı hem de işyeri hekimi görevini de üstlenebilir.

Tehlike sınıfları

A; Çok tehlikeli

B; Tehlikeli

C; Az tehlikeli

İşyeri tehlike sınıflarına göre tespitinde o işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır.

Acil durum planları

Çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirerek, çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.

Acil durumlarla mücadele için işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeler, yapılan işin niteliği, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak; önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda kişiyi görevlendirir, araç ve gereçleri sağlayarak eğitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını sağlar.

Çalışmadan kaçınma hakkı

Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar kurula, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul acilen toplanarak, işveren ise derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.

Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı dönemdeki ücreti ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır.

İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi

  • İşveren iş kazası ve meslek hastalığını Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmek zorundadır
  • İş yeri hekimi meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder.

Sağlık gözetimi

Aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır;

  • İşe girişlerinde.
  • İş değişikliğinde.
  • İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde

Çalışanlar bilgilendirilecek !!!

Çalışanlar işveren tarafından iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin alması sağlanır.

Çalışan temsilcisi ayrıca eğitilir.

Mesleki eğitim ZORUNLU!!!

Riskler hakkında bilgilendirme yapılacak!

Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması

Çalışanların yükümlülükleri

Çalışanların, işveren tarafından verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda yükümlülükleri şunlardır:

  • İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun şekilde kullanmak, bunların güvenlik donanımlarını doğru olarak kullanmak, keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemek.
  • Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak.
  • İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında ve koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde, işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber vermek.
  • Teftişe yetkili makam tarafından işyerinde tespit edilen noksanlık ve mevzuata aykırılıkların giderilmesi konusunda, işveren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak.
  • Kendi görev alanında, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için işveren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak.

Çalışan temsilcisi

İşyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek kaydıyla, çalışanlar arasında yapılacak seçim veya seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla, aşağıda belirtilen sayılarda çalışan temsilcisini görevlendirir

  • 2 ile 50 arasında çalışanı bulunan işyerinde 1
  • 51 ile 100 arasında çalışanı bulunan işyerinde 2
  • 101 ile 500 arasında çalışanı bulunan işyerinde 3
  • 501 ile 1000 arasında çalışanı bulunan işyerinde 4
  • 1001 ile 2000 arasında çalışanı bulunan işyerinde 5
  • 2001 ve üzeri arasında çalışanı bulunan işyerinde 6

İsg kurulu kurabilmesi için 50 üzeri çalışanın bulunması gerekir.

İSG Kurulda kimler bulunur?

Kurul aşağıda belirtilen kişilerden oluşur:

  1. a) İşveren veya işveren vekili,
  2. b) İş güvenliği uzmanı,
  3. c) İşyeri hekimi,

ç) İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi,

  1. d) Bulunması halinde sivil savunma uzmanı,
  2. e) Bulunması halinde formen, ustabaşı veya usta,
  3. f) Çalışan temsilcisi, işyerinde birden çok çalışan temsilcisi olması halinde baş temsilci.

Kurulun görevi????

Kurulun Çalışma Usulleri

  • Ayda en az bir kere toplanır. Toplantının gündemi, yeri, günü ve saati en az 48 saat önce kurul üyelerine bildirilir.
  • Ancak kurul, işyerinin tehlike sınıfını dikkate alarak, tehlikeli işyerlerinde bu sürenin iki ay, az tehlikeli işyerlerinde ise üç ay olarak belirlenmesine karar verebilir
  • Gündem sorunların ve projelerin önem sırasına göre belirlenir. Üyeler gündemde değişiklik isteyebilir. İstek kurulca uygun bulunursa gündem değiştirilir.

İşin durdurulması

İşyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde; bu tehlike giderilinceye kadar, hayati tehlikenin niteliği ve bu tehlikeden doğabilecek riskin etkileyebileceği alan ile çalışanlar dikkate alınarak, işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur.

 

Ayrıca çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamış olması durumunda iş durdurulur.

İlgili Mesajlar

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir