Muhakeme Engelleri

muhakeme engelleri

Muhakeme Engelleri




Soruşturma ve kovuşturma için aranan şartlara, mahkemenin yargılama yapabilmesi için aranan şartların hepsine topluca “MUHAKEME ENGELLERİ” denir.

Bu şartların bir kısmı gerçekleşmediğinde soruşturma, bir kısmı gerçekleşmediğinde ise kovuşturma yapılamamaktadır.

Muhakeme engellerinin varlığı halinde artık ceza uyuşmazlığının çözülmesi mümkün değildir.

Muhakeme engeli olup olmadığı muhakemenin her aşamasında resen araştırılır.

 

  • Şikayet, izin, talep, karar
  • Dava süresi,
  • Yargı ve açık dava bulunması,
  • Ön ödemenin yerine getirilmesi,
  • Dava zamanaşımı,
  • Af,
  • Uzlaştırma,
  • Sanığın hazır bulunmaması*
  • Sanığın akıl hastası olması*
  • Bekletici meselenin çözümü*
  • Yasama dokunulmazlığı bulunması*

 

ŞİKAYET: Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. (TCK m. 73)

TCK’da Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar (Md-132-140) arasındaki suçlardan “Kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme hariç, bu bölümde yer alan suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır. (Md. 139)”

Ticari sırların ifşası (md. 239), Cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlal eden kişi, mağdurun şikayeti üzerine, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.(md. 102) vs.

İZİN: Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yargılanması hakkındaki kanun, kamu görevlilerinin işlediği görev suçları nedeniyle yetkili merciin izin vermesi şartını getirmiştir.

Ayrıca TCK bazı maddelerinde dava açılmasını Adalet Bakanının iznine bağlamıştır.

TALEP: Bazı suçlarda dava açılması Adalet Bakanının talebine bağlanmıştır.

KARAR: Milletvekillerinin işlediği suçlarda dokunulmazlığın kaldırılması kararı aranmaktadır.

DAVA SÜRESİ: Savcının dava açabilmesi için bazı hallerde belli süre sınırı getirilmiş olup, süre geçirildikten sonra dava açılması mümkün olmamaktadır.

Basılmış eserler yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlarla ilgili ceza davalarının bir muhakeme şartı olarak, günlük süreli yayınlar yönünden dört ay, diğer basılmış eserler yönünden altı ay içinde açılması zorunludur. (Basın Kanunu m. 26/1)

YARGI VE AÇILMIŞ DAVA BULUNMASI: Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir. (CMK 223/7)

Bu hüküm gereği dava açılmamalı, dava açılmışsa da davanın reddine karar verilmelidir.

ÖN ÖDEMENİN YERİNE GETİRİLMESİ: TCK 75. maddeye göre ön ödeme kapsamındaki suçlarla ilgili olarak ön ödeme yerine getirilmişse dava açılmayacaktır. Hatta savcı dava açmışsa ön ödeme işlemi mahkemece yapılacaktır. Dava ancak ön ödeme yapılmadığı takdirde açılabilecektir.

TCK m. 75-Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili;

a) Adlî para cezası maktu ise bu miktarı, değilse aşağı sınırını,

b) Hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için otuz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktarı,

c) Hapis cezası ile birlikte adlî para cezası da öngörülmüş ise, hapis cezası için bu fıkranın (b) bendine göre belirlenecek miktar ile adlî para cezasının aşağı sınırını,

Soruşturma giderleri ile birlikte, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmaz. (TCK m. 75)

DAVA ZAMANAŞIMININ GERÇEKLEŞMESİ: TCK 66. m.’de belirtilen süreler geçtikten sonra kamu davası açılamaz. “Dava açılmışsa düşme kararı verilir. (CMK 223/8)”

Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası;

  1. a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
  2. b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi beş yıl,
  3. c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl,
  4. d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl,
  5. e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl,

            Geçmesiyle düşer. (TCK 66/1)

AF: Af halinde kişi hakkında dava açılmaz.

Genel af halinde, kamu davası düşer, hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar. (TCK 65/1)

UZLAŞTIRMA: Şartları gerçekleştiği hallerde şüpheli ile mağdur/suçtan zarar gören arasında uzlaştırma girişiminde bulunulmadıkça dava açılamaz. Uzlaştırma gerçekleşirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. (CMK 253) Sehven dava açılmışsa uzlaştırma prosedürü uygulanır. Uzlaştırma gerçekleştiğinde düşme kararı verilir.(CMK m. 254)

SANIĞIN HAZIR BULUNMAMASI: Kanunun ayrık tuttuğu hâller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir. (CMK 193/1)

Ancak bu kuralın istisnaları vardır. Örneğin,

Suç, yalnız veya birlikte adlî para cezasını veya müsadereyi gerektirmekte ise; sanık gelmese bile duruşma yapılabilir. Bu gibi hâllerde sanığa gönderilecek davetiyede gelmese de duruşmanın yapılacağı yazılır. (CMK 195/1)

Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur: (CMK m. 253)

  1. a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar.
  2. b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer alan;
  3. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88),
  4. Taksirle yaralama (madde 89),
  5. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116),
  6. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234),
  7. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239)

Bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dışında bulunup da yetkili mahkeme önüne getirilemeyen veya getirilmesi uygun bulunmayan sanık gaip sayılır. (m. 244/1) Gaip hakkında duruşma açılmaz; mahkeme, delillerin ele geçirilmesi veya korunması amacıyla gerekli işlemleri yapar. (m. 244/2)

Hakkındaki  soruşturmanın veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle Cumhuriyet savcısı veya mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak denir. (m. 247/1) Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir. Ancak, daha önce sorgusu yapılmamış ise, mahkûmiyet kararı verilemez. (m. 247/3)

ŞÜPHELİ VEYA SANIĞIN AKIL HASTASI OLMASI: Suç işledikten sonra akıl hastası olan ve savunmasını yapmasına esaslı bir şekilde engel olan durumlarda sanık yargılanamaz. Bu durumda durma kararı verilir. (m. 223/8) Derhal beraat kararı verilebilecek hallerde durma kararı verilemez. (m. 223/9)

Durma kararı verildikten sonra sanık akıl hastalıkları hastanesinde tedavi altına alınmalıdır. Uygun aralıklarla sıhhatine kavuşup kavuşmadığı saptanmalı, yargılanabilir duruma geldiğinde yargılaması yapılmalıdır.

Sanık fiili işlediği sırada akıl hastası ise, yargılaması yapılarak gerekli güvenlik tedbirine hükmedilir.

BEKLETİCİ MESELENİN ÇÖZÜMÜ: Yüklenen suçun ispatı, ceza mahkemelerinden başka bir mahkemenin görev alanına giren bir sorunun çözümüne bağlı ise ceza mahkemesi yargılamaya devam ederek karar verebileceği gibi açılmış davanın sonuçlanmasıyla ilgili olarak bekletici sorun kararı da verebilir. (m. 218/1) Bu durumda bekletici sorunun halline kadar yargılamaya ara verilir.

YASAMA DOKUNULMAZLIĞI: Milletvekilleri hakkında dokunulmazlık kaldırılmadığı sürece veya milletvekilliği süresince yargılama yapılamayacaktır. Ancak bu durum soruşturma yapılmasına engel değildir.

İlgili Mesajlar

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir